آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )

162

ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )

خانواده كاوسگان « 1 » . بسيارى از نامهاى خانوادگى ، كه معتنى به « آن » مىشود ، ظاهرا نام خانواده‌هاى صاحب اقطاع يا شعب آنها است ، ولى من حيث المجموع آن قسمتى از مملكت ، كه بعنوان تيول و اقطاعات در دست نجباى درجه اول بود ، نسبت به آنچه كه مستقيما تابع دولت بود و بوسيله حكام شاهى اداره ميشد ، وسعت چندانى نداشت . ما اطلاعات صحيحى در باب امتيازات صاحبان تيول و اقطاعات نداريم ، مثلا نميدانيم آيا حكام شاهى نسبت باقطاعاتى ، كه در قلمرو آنها واقع ميشده ، اختياراتى داشته‌اند يا نه ، و نيز نميدانيم ، كه مصونيت كلى يا جزئى شامل اقطاعات ميشده است يا نه . قدر متقن آنكه رعاياى اين املاك ماليات خود را به صاحب اقطاع يا بدولت يا بهر دو ميداده‌اند و در تحت فرماندهى صاحب اقطاع مجبور بانجام خدمات نظامى بوده‌اند . در عهد ساسانيان ، مجددا به آن عادت باستانى برميخوريم ، كه بعضى مشاغل و مناصب ارثا برؤساى هفت دودمان نخستين ميرسيده است . تئوفيلاكتوس ( كتاب 3 ، بند 8 ) اين مناصب موروثى را چنين شرح ميدهد : « خانواده‌اى كه ارتبيدس « 2 » نام دارد ، داراى امتياز شاهى و عهده‌دار نهادن تاج بر سر شاهنشاه است ؛ خانواده ديگر هست ، كه نظارت امور لشگرى را متكفل است ؛ و خانواده ديگر مسئول كارهاى كشورى است ؛ خانواده‌اى هست ، كه كار او حكميت در حق اشخاصى است ، كه بر سر چيزى با هم نزاع ميكنند ؛ خانوادهء پنجم فرمانده سوار نظام ؛ و خانواده ششم مأمور وصول ماليات رعيت و حفظ خزانه سلطنت است ؛ و خانواده هفتم مواظب اسلحه و مهمات لشگر است . ارتبيدس « 3 » تحريفى است از ارگبيدس « 4 » ، كه همان ارگبذ « 5 » يا هرگبذ « 6 » باشد .

--> ( 1 ) - Kausaghn ( 2 ) - Artabides ( 3 ) - Artabides ( 4 ) - Argabides ( 5 ) - Argabadh ( 6 ) - Hargobadh